Wpis z dnia 19 maja 2011 r. pt. "Reprywatyzacja czyli największa porażka okresu transformacji". Tekst można skomentować na oficjalnym blogu posła Jacka Żalka prowadzonym na portalach Onet i Salon24.

Jako prawnik z wykształcenia, reprezentant Sejmu przed Trybunałem Konstytucyjnym, polityk mający doświadczenie z Sejmowej Komisji Sprawiedliwości, spotykam się z problemem reprywatyzacji i niestety widzę jak wiele jest jeszcze do zrobienia w tej materii. Dzisiaj Trybunał orzekł, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest niezgodny z Konstytucją, co jest zaledwie małym krokiem w dobrym kierunku. Ale najważniejsze, że pojawiło się zielone światło.

Na początek kilka liczb celem ogólnego zarysowania sytuacji. Straty w wyniku powojennej nacjonalizacji poniosło 13 proc. Polaków. Nieco połowa przejętego majątku (56 proc.) to efekt reformy rolnej. Przejęte kamienice i inne nieruchomości miejskie to 23 proc. Dalsze 10 proc. stanowią lasy, a zakłady przemysłowe to 3,8 proc. przejętych majątków. Podstawą (przynajmniej w teorii) były dekrety nacjonalizacyjne. Ale i tak wiele wywłaszczeń przeprowadzano nawet wbrew tym dekretom.

Powiedzmy sobie szczerze. Po 1989 r. jako państwo mieliśmy dużą szansę na przeprowadzenie reprywatyzacji. Pomijam tu oczywiste i ważne względy etyczne, kwestię zwykłej niesprawiedliwości. Jako polityk i obywatel chcący silnego państwa żałuję tego, że przez brak reprywatyzacji straciliśmy gospodarczo. Nie wykorzystaliśmy sposobności do odtworzenia warstwy ludzi z tytułem własności. Funkcjonujemy przecież w realiach wolnego rynku. To posiadanie kapitału i prawo do własności decyduje o podmiotowym uczestnictwie w tej wolnorynkowej grze.

Tysiące ludzi mogło uzyskać dostęp do kapitału. Byłaby to solidna podstawa do ugruntowania tzw. klasy średniej, zwanej przez niektórych politologów podstawą demokracji. Trudno nawet policzyć, ile dzięki temu powstałoby miejsc pracy. Najbardziej skorzystałyby na tym tereny wiejskie, gdzie obecnie mamy największe bezrobocie. Zredukowałaby się trochę tak dotkliwa dla wielu rozbieżność między polskim centrum, a polską prowincją.

Jednak nic takiego nie nastąpiło. Przygotowaną przez AWS ustawę zawetował „prezydent wszystkich Polaków” Aleksander Kwaśniewski. Twierdził, że „mogłaby ona rozsadzić budżet”. Niestety, trzeba przyznać, że ten błąd został powtórzony. Nie wyciągnęliśmy lekcji z niezbyt przecież odległej historii. Dlatego, słusznie prezydent Bronisław Komorowski w telewizyjnym wywiadzie, brak takiej ustawy nazwał „hańbą dla Polski”.

Ta „hańba” ma konkretne polityczne skutki. Brak reprywatyzacji obniża rangę Polski na arenie międzynarodowej. Ludzie dochodząc swoich praw przenoszą sprawy do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Tym samym tracimy możliwość regulowania tych kwestii. Problem nie znika, tylko pojawia się w innym sektorze. Niestety Polska jest jedynym krajem, w którym nie było ustawy reprywatyzacyjnej ani rekompensacyjnej.

Obecnie chcącym dochodzić swoich praw w zakresie własności pozostaje tylko droga sądowa: administracyjna i przed sądami cywilnymi. W trybie administracyjnym mogą to być wnioski o nieważność decyzji nacjonalizacyjnych, a w cywilnym – powództwa o ustalenie prawa własności, wydanie nieruchomości czy uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Krótko mówiąc, około dwóch milionów Polaków ma w obecnej sytuacji dwa wyjścia: pogodzić się ze stratą i zapomnieć o sprawie albo domagać się zwrotu majątku bądź rekompensaty przed sądem. Wszystko to sprawia, że reprywatyzacja jest wybiórcza i ułomna. Od tego problemu nie uciekniemy. Umierają właściciele, pozostają natomiast ich spadkobiercy.

Trudno odmówić racji tym, którzy twierdzą, że reprywatyzacja, to duże koszty dla budżetu. Ale jeszcze trudniej odmówić ludziom prawa do ich własności. Wszystko to sprawia, że ta sprawa jest ciągle przed nami. A jeśli jej nie załatwimy, to wówczas ona załatwi nas.